6 . طول وعرض : از ديدهء ناظر زمينى هر روز مركز جرم خورشيد از دواير نصف النهار شهرها ونقاط زمين مىگذرد ويكى از آن‌ها به عنوان « مبدأ طول » از نصف النهار « گرينويچ » انگلستان مىگذرد . دايرهء استوا نيز به عنوان « مبدأ عرض » بلاد مورد اتفاق جهانيان قرار گرفته واز دو سوى شمال وجنوب تا قطب‌ها ؛ يعنى تا 90 درجه عرض‌ها ، امتداد دارند . 7 . مىدانيم كه صفحهء أفق حقيقي از مركز كره زمين مىگذرد وأفق حسّى ، محلى ومرئى عبارت است از : بزرگ‌ترين دايره صغيره‌اى كه از ديد ناظر بر سطح زمين گذشته وبا أفق حقيقي موازى است . 8 . مىدانيم كه ماه در حال اقتران با خورشيد بيش از نصف نوراني آن برابر خورشيد ونيمهء كوچك‌تر وتاريك آن رو به زمين است كه ديده نمىشود ، از اين رو گفته مىشود : ماه در « محاق » است . در اين حالت اگر مركز جرم زمين ، ماه وخورشيد در يك خط قرار گيرند خورشيد گرفتگى پيش مىآيد ، واگر ماه در شمال يا جنوب خورشيد قرار گيرد - چون ماه تا بيش از 5 درجه از منطقة البروج عرض مىگيرد - محاق صورت مىگيرد بدون كسوف ، اين حالت هر ماه يك بار اتفاق مىافتد . ماه پس از دور شدن از خورشيد وخروج از تحت شعاع آفتاب ، نخست به شكل هلال ويك تيغهء بسيار باريك ديده مىشود وسپس به تدريج با فاصله گرفتن بيش‌تر بر پهنه باريك آن افزوده شده تا به حالت تربيع وسپس به حالت بدر ( ماه كامل ) در آيد . ( نگ : شكل 78 ) .